“แต่ละช่วงวัยของชีวิตมีการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร ในกลุ่มเด็กเล็กจะเกี่ยวข้องกับการคลอดบุตร มารดา และการฝากท้อง ความพิการและการติดเชื้อ เด็กอายุ 5-14 และกลุ่มอายุ 15-29 ปี สาเหตุการเสียชีวิตมาจากการบาดเจ็บ ทั้งจากความรุนแรงในครอบครัว และทำร้ายตัวเองในกรณีวัยรุ่น และเมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ก็จะมีภาวะเสี่ยงกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCD)” ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นพ. สุวัฒน์ จริยาเลิศศักดิ์ คณบดีคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประธานคณะกรรมการกำกับทิศโครงการศึกษาดัชนีภาระโรคแห่งประเทศไทย กล่าว ย่อลิ้ง
เด็กไทยเกิดน้อย ตายง่าย กลีบโรยตั้งแต่ยังไม่บาน “ปัญหาสำคัญของประเทศไทยในปัจจุบันคืออัตราเจริญพันธุ์ต่ำลงมาก จำนวนเด็กแรกเกิดก็ลดลงอย่างเห็นได้ชัด จากเกือบ 8 แสนคนในปี 2554 เหลือประมาณ 5 แสนคน ในปี 2565 เราต้องพยายามพัฒนาคุณภาพสุขภาพของแม่และเด็ก” ดร.ทพญ.กนิษฐา บุญธรรมเจริญ หัวหน้าโครงการศึกษาดัชนีภาระโรคแห่งประเทศไทย กล่าว
ตัวเลขจากสถาบันประชากรและสังคมแสดงให้เห็นว่าอัตราการเจริญพันธุ์รวมของประเทศในปี 2554 อยู่ที่ 1.5 เพิ่มขึ้นเป็น 1.6 ในช่วงระหว่างปี 2556 – 2561 หลังจากนั้นลดลงอย่างต่อเนื่องและคาดว่าจะเหลือเพียง 1.1 ในปี 2566 สอดคล้องกับจำนวนเด็กแรกเกิดลดลงอย่างต่อเนื่องเช่นเดียวกัน จาก 782,129 คน ในปี 2556 เหลือ 618,193 คน ในปี 2562 และ 502,107 คน ในปี 2566
เด็กเล็กที่อายุ 0-4 ปี ซึ่งเป็นวัยที่กำลังพัฒนาร่างกาย จิตใจ และปัญญา ยังคงต้องประสบกับปัญหาการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร ผลการเก็บข้อมูลของ BOD พบว่า ปี 2562 มีทารกและเด็กวัย 0-4 ปี เสียชีวิตจำนวน 8.4 ต่อ 1,000 การเกิดมีชีพ โดย 40 เปอร์เซ็นต์ของการตายในขวบปีแรกเกิดขึ้นในช่วง 28 วันหลังคลอด 25 เปอร์เซ็นต์เสียชีวิตใน 7 วันหลังคลอด
สาเหตุการเสียชีวิตใน 7 วันแรกของทารกเกิดจากการคลอดก่อนกำหนด ภาวะขาดออกซิเจนของทารกแรกเกิด (birth asphyxia) และ trauma โดย 32 เปอร์เซ็นต์ของทารกที่เสียชีวิตก่อนวัยอันควรเกิดจากโรคในกลุ่มของเด็กทารก (neonatal disorder) รองลงมาคือ การเสียชีวิตจากการบาดเจ็บทั้งอุบัติจราจร และจากความรุนแรงในครอบครัว นอกจากนี้ ยังมีภาระโรคของกลุ่มเด็กเล็กที่เกิดจากการเจ็บป่วยหรือพิการ โดยพบว่าในเด็กหญิงส่วนใหญ่เกิดจากโรคผิวหนัง และเด็กชายมีสาเหตุสำคัญคือโรคที่เกี่ยวข้องกับระบบทางเดินอาหาร
“โดยเฉลี่ยอัตราการเสียชีวิตของทารกเมื่อเทียบกับประเทศอื่นถือว่าสถานการณ์ยังดี อัตราการเสียชีวิตของทารกอยู่ที่ 0.74 เปอร์เซ็นต์ เท่าๆ กับอัตราของมาเลเซีย” ดร.ทพญ.กนิษฐา กล่าว
แม้อัตราการเสียชีวิตของเด็กวัย 0-4 ปี ของไทยจะต่ำกว่าเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG) ขององค์การสหประชาชาติ ที่กำหนดเป้าหมายไว้ว่าในปี 2573 อัตราการเสียชีวิตเด็กกลุ่มนี้ต้องอยู่ที่ 25 ต่อ 1,000 การเกิดมีชีพ แต่เมื่อพิจารณาภาพรวมของการสูญเสียปีสุขภาวะแล้วยังถือว่าสูง เพราะเด็กกลุ่มนี้ยังมีจำนวนปีสุขภาวะที่สูญเสียเนื่องจากภาวะบกพร่องทางสุขภาพด้วย ตัวเลขในปี พ.ศ. 2562 พบว่าเด็กวัย 0-4 ปี มีการสูญเสีย YLD ในภาพ
“จำนวนปีสุขภาวะที่สูญเสียจากการตายก่อนวัยอันควร และจำนวนปีสุขภาวะที่สูญเสียเนื่องจากภาวะบกพร่องทางสุขภาพในเด็กกลุ่มนี้ ทำให้ตัวเลขปีการสูญเสียสุขภาวะของเด็กกลุ่มนี้รวมแล้วสูงถึง 649,907 ปี” รักษพล สนิทยา นักวิจัยจากแผนงานภาระโรคแห่งประเทศไทยกล่าว การสูญเสียปีสุขภาวะ (Daly Disability-Adjusted Life Year : Daly) เป็นดัชนีที่ใช้บอกความสูญเสียด้านสุขภาพหรือภาระโรค ทั้งจากการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร (Years of Life Lost : YLL) และการสูญเสียจากภาวะบกพร่องทางสุขภาพ (Years Lost due to Disability : YLDs)